Rzeźbiarz w drewnie

Rzeźbiarz w drewnie tworzy z drewna figury, płaskorzeźby, ozdoby i przedmioty użytkowe. Może pracować w pojedynkę w pracowni albo w plenerze, przy dużych formach. Każda rzeźba zaczyna się od pomysłu, ale liczy się też rzemiosło — dobór drewna, wyczucie proporcji i precyzja cięcia.

Rzeźba a sztuka ludowa

Wielu rzeźbiarzy czerpie z tradycji sztuki ludowej, czerpiąc z motywów religijnych i wiejskich. Ich prace bywają proste w formie, ale pełne wyrazu i charakteru. To rzemiosło przekazywane często z pokolenia na pokolenie.

Dla kogo tworzy rzeźbiarz

• dla kolekcjonerów i miłośników sztuki,
• dla kościołów i kapliczek przydrożnych,
• dla osób szukających oryginalnego prezentu lub pamiątki,
• dla instytucji i muzeów, które gromadzą twórczość ludową.

Więcej o tej dziedzinie napisano na stronie o sztuce ludowej w Wikipedii.

Rzeźba w drewnie to praca etapami. Nie da się jej wykonać w pośpiechu, bo drewno nie wybacza błędów — usuniętego kawałka nie da się dokleić tak, aby było niewidoczne.

Od pomysłu do obróbki

• rysunek lub szkic w glinie, aby ustalić proporcje,
• wybór drewna i jego wysuszenie,
• wstępne wycięcie formy,
• stopniowe modelowanie dłutami,
• szlifowanie i wykończenie powierzchni.

Wykończenie rzeźby

Rzeźba może zostać w naturalnym kolorze drewna, zostać bejcowana albo pomalowana w kolorach. Współczesna kolorowa rzeźba ludowa odchodzi mocno od dawnych prac bejcowanych, wprowadzając żywe barwy.

Podstawowym narzędziem rzeźbiarza jest dłuto. To nim rzemieślnik nadaje drewnu kształt, a różne ich rodzaje pozwalają pracować nad detalami twarzy, dłoni czy fałd szat.

Narzędzia ręczne

• dłuta płaskie, żłobkowe i półokrągłe,
• pobijaki i młotki rzeźbiarskie,
• tarniki i pilniki do wygładzania.

Inne wyposażenie pracowni

Do większych prac używa się pił, a czasem siekiery rzeźbiarskiej do wstępnego zgrubiania bryły. W plenerach rzeźbiarze pracują często na wielkogabarytowych pniach, gdzie potrzebna jest i siła, i precyzja. Tradycyjne rzemiosła drewniane opisane są w dziale rzemiosła.

Najważniejszym materiałem jest samo drewno. Jego gatunek wpływa na to, jak łatwo się rzeźbi i jak praca wygląda po latach.

Lipa i inne gatunki

Drewno lipowe to klasyka rzeźby ludowej — jest miękkie, łatwe w obróbce i dobrze się maluje. Do bardziej wyrazistych prac używa się także innych gatunków, twardszych i trwalszych.

Bejce, farby i wykończenie

• bejce podkreślające rysunek drewna,
• farby do kolorowej rzeźby ludowej,
• oleje i woski zabezpieczające powierzchnię.

Pierwsze prace rzeźbiarze często wykonują w technice bejcowanej, a z czasem rozwijają własny, kolorowy styl.

Rzeźba w drewnie przybiera różne formy — od niewielkich figurek po monumentalne pomniki. Zakres prac bywa bardzo szeroki i zależy od pracowni.

Popularne rodzaje prac

• figury świętych i motywy religijne, w tym Chrystus Frasobliwy,
• płaskorzeźby i dekoracje do wnętrz,
• ozdoby, miniatury i drobne przedmioty użytkowe,
• rzeźby plenerowe, także wielkogabarytowe.

Intarsje i miniatury

Oprócz rzeźby w pełnym wymiarze spotyka się także intarsje i miniatury — misternie składane obrazy z drewna oraz drobne formy wymagające ogromnej precyzji. Takie prace tworzy m.in. Zbigniew Bielecki.

Rzeźba w drewnie należy do najstarszych rzemiosł i towarzyszyła ludziom od wieków — w kościołach, kapliczkach i chatach. Obecnie pielęgnowana jest głównie przez twórców ludowych oraz artystów, którzy odwołują się do dawnych wzorów.

Twórcy i ich dorobek

Przykładem takiej pracy jest dorobek Romualda Olesińskiego z Kutna, który rzeźbi w drewnie lipowym od 1995 roku. Jego twórczość osadzona jest w sztuce ludowej i obejmuje m.in. motyw Chrystusa Frasobliwego. Ma na koncie ponad sto wykonanych rzeźb, a jego prace pokazywano także w galeriach zagranicznych.

Współpraca i pokazy

Od 2011 roku rzemieślnik współpracuje z Towarzystwem Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej oraz z Muzeum Regionalnym w Kutnie. Bierze udział w konkursach i plenerach rzeźbiarskich — m.in. w wielkogabarytowych pracach w Kwiatkówku — a także w kiermaszach w Kutnie, Łęczycy, Łodzi, Sannikach i Łącku. Pierwsze jego prace były bejcowane, dziś tworzy kolorową rzeźbę ludową. Warto też pamiętać, że rzemiosła drewniane, jak szkutnik, mają podobnie głębokie korzenie tradycji.

Dobra rzeźba przyciąga oko proporcjami i detalem. Widać w niej opanowaną rękę i szacunek do materiału, a nie tylko szybkie wycięcie bryły.

Na co patrzeć

• czy forma jest spójna i proporcjonalna,
• czy powierzchnia jest starannie wykończona, bez zadrapań i śladów pośpiechu,
• czy drewno jest zdrowe, bez pęknięć i śladów owadów,
• czy wykończenie i kolory są równomierne.

Jak zamówić rzeźbę

Opisz, co ma przedstawiać praca, jaki ma mieć rozmiar i gdzie ma trafić. Warto wspomnieć o stylu — czy ma to być naturalne drewno, bejca, czy kolorowa polichromia. Rzemieślnik doradzi dobór materiału i wskaże realny termin. Koszt zależy od wielkości rzeźby, gatunku drewna, stopnia skomplikowania detalu i użytej techniki wykończenia.

Konserwacja rzeźby w domu

• trzeba chronić rzeźbę przed wilgocią i nagłymi zmianami temperatury,
• odkurzać miękkim pędzlem, bez ostrych środków,
• odświeżać woskiem lub olejem według zaleceń twórcy.

Rzeźby i inne wyroby rękodzielnicze można też zobaczyć na giełdzie wyrobów, a bieżące wydarzenia i plenery w dziale imprezy. Więcej wiedzy o pracy twórców znajdziesz na blog.